ابوالقاسم فردوسی
۷۷۸ شعر از فردوسی را در ۱ اثر و مجموعه می‌خوانید (مثنوی ۷۷۸). هر شعر منبع و نشانی ثابت خودش را دارد.
کتابخانهٔ آثار
کتابخانهٔ آثار فردوسی
۱ اثر و مجموعه با ۷۷۷ شعر منتشرشده. هر کتاب را بردارید تا از نخستین شعرش در کتاب‌خوان دیوان‌سرا بخوانید؛ فهرست متنی همهٔ آثار هم پایین همین بخش آمده است.
قفسه‌های آثار فردوسی
پرش به فهرست متنی آثارقفسه و جلدها بازآفرینی هنری‌اند؛ هر جلد به نخستین شعر همان اثر پیوند دارد.
فهرست آثار فردوسی
جهان فردوسی
۵ راه برای دیدن آثار و زندگی این شاعر.
جهان داستان‌ها
- شاهنامه ۱۲ شخصیت · نقشهٔ داستان
ابوالقاسم فردوسی طوسی
فردوسی، شاعر سدهٔ چهارم و آغاز سدهٔ پنجم هجری از خراسان و طوس، سرایندهٔ شاهنامه است؛ منظومه‌ای حماسی که از دورهٔ اسطوره‌ای تا فتح عرب را روایت میکند و بر پایهٔ شاهنامهٔ منثور ابومنصوری سروده شد. سال‌های تولد و مرگ او قطعی نیست و گزارش‌های مربوط به ماجرای محمود غزنوی در منابع مورد مناقشه است.
زندگی و روایت‌های آن
نام و خاندان
مدخل دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی یادآوری میکند که نام فردوسی و نام پدر او در منابع با تفاوت‌هایی ثبت شده و یکی از صورت‌ها «ابوالقاسم حسن بن علی طوسی» است.[4] بریتانیکا نام او را «ابوالقاسم منصور» ذکر میکند.[3] این اختلاف نشان می‌دهد که حتی نام کامل شاعر از منابع کهن به یک شکل به ما نرسیده است. «فردوسی» نیز، چنان‌که در فهرست‌های مرجع دیده میشود، نام آشنای او در ادبیات و در رکوردهای کتابخانه‌ای است و املاهای لاتین گوناگونی (Ferdowsi, Firdausi, Firdawsi) برای آن به کار رفته است.[11]
دربارهٔ زادگاه، دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی روستای «باژ» (در برخی ضبط‌ها باز یا فاز) از توابع طوس را ذکر میکند.[4] آکسفورد ریفرنس و رکورد کتابخانهٔ کنگره نیز تولد و مرگ او را در طوس، در شمال شرقی ایران، می‌دانند.[10][11] ایرانیکا او را از طبقهٔ دهقانان، یعنی زمین‌داران، می‌شمارد و شیعی بودنش را از خود شاهنامه آشکار میداند؛ مدخل فارسی دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی نیز بر پایهٔ تصریح شاعر و منابع کهن مسلمان و شیعه بودن او را جای تردید نمیشمارد.[1][4] بریتانیکا از سوی دیگر یادآور میشود که اطلاعات دربارهٔ پیشینهٔ خانوادگی او از گزارش‌های متأخر است.[3]
تاریخ تولد و مرگ
هیچ سند تولدی برجا نمانده است. ایرانیکا تاریخ تولد را از اشاره‌های خود شاعر به سنش در بخش‌های مختلف شاهنامه استنباط میکند و به حدود ۳۲۹ هجری (۹۴۰ میلادی) می‌رسد.[1] دیگر مراجع تاریخ‌های اندکی متفاوت می‌دهند: بریتانیکا حدود ۹۳۵ میلادی، رکورد کتابخانهٔ کنگره ۹۳۳ میلادی، و آیتم ویکی‌داده ۹۴۰ میلادی را ثبت کردهاند.[3][11][12] ایرانیکا همچنین در بحث جشن هزاره یادآور میشود که نولدکه تولد او را ۹۳۴–۹۳۵ میلادی محاسبه کرده بود و تقی‌زاده نیز آن را ترجیح می‌داد، و بر همین پایه جشن هزاره در ۱۹۳۴–۱۹۳۵ برگزار شد.[9]
دوره و زمینهٔ ادبی
شاهنامه در دوره‌ای شکل گرفت که ایرانیکا آن را دورهٔ احیای فارسی در دربار سامانیان توصیف میکند؛ دورانی که در آن فارسی برای شعر، دانش و تاریخ‌نگاری به کار گرفته می‌شد و شاعرانی چون رودکی و شهید بلخی در آن می‌زیستند.[7] ایرانیکا گمان میکند فردوسی از این احیای فرهنگی ایرانی الهام گرفته و شاید اثر خود را ادای دینی به همین سلسله در نظر داشته است، هرچند کتاب از آن سلسله بیشتر عمر کرد.[7] خود شاهنامه نیز بنا بر ایرانیکا مأخذ شاهنامهٔ منثور ابومنصوری، منصوب به کارگزار سامانی طوس، را دارد.[5]
سبک و زبان
ویژگی زبانی شاهنامه که بیش از همه در مراجع آمده، کمی واژههای عربی است. بریتانیکا از به‌کارگیری فارسی «ناب» با آمیزش اندک عربی یاد میکند و میگوید این امر به حفظ زبان در روزگاری که عربی بر ادبیات چیره بود کمک کرد.[3] ایرانیکا این بحث را دقیق‌تر میکند: ادوارد براون کمی واژههای عربی را حاصل پرهیز عمدی شاعر می‌دانست، اما معینفر استدلال میکند که موضوع و سبک اثر برای کم بودن آنها کافی است و فردوسی نسبت به واژههای عربی تبعیضی روا نمی‌داشت.[7] پس نتیجه‌گیری دربارهٔ «پرهیز عمدی» محل اختلاف پژوهشگران است و نباید بهعنوان حکم قطعی بیان شود. ایرانیکا همچنین یادآور میشود که ورود انبوه واژههای عربی به فارسی بیشتر در دورهٔ فارسی نو آغازین رخ داد.[7]
از کجا بخوانیم
برای مطالعهٔ فردوسی بهتر است از «اثر» آغاز کنیم نه از افسانه‌های زندگی او. نخست، مقدمهٔ شاهنامه و بخش‌هایی که شاعر دربارهٔ خود، دوره‌اش و مأخذ کارش سخن میگوید، چون مراجع این منابع را مهم‌ترین مبنای شناخت او می‌دانند.[4] سپس بخش اسطوره‌ای و بخش تاریخی شاهنامه را به ترتیب بخوانید، چون ایرانیکا همین دو بخش را ساختار اصلی کتاب میداند.[5] خواننده‌ای که به روایت‌های قهرمانی علاقه دارد می‌تواند به دو روایت «یادگار زریران» و «کارنامهٔ اردشیر بابکان» که به گفتهٔ ایرانیکا در شاهنامه گنجانده شده‌اند توجه کند، و بخش‌های پایانی دورهٔ ساسانی را بهعنوان پیوند ادب و تاریخ بخواند.[5][6]
زندگی‌نامهٔ کامل، اختلاف منابع و فهرست منابع ‹
پرسش‌های رایج دربارهٔ فردوسی
فردوسی کیست؟
فردوسی در چه سالی به دنیا آمد و درگذشت؟
شاهنامه چه زمانی تمام شد؟
به گفتهٔ شاعر که ایرانیکا نقل میکند، در ۲۵ اسفند ۴۰۰ هجری (۸ مارس ۱۰۱۰ میلادی).[1]
آیا فردوسی شاهنامه را از خود ساخته است؟
آیا ماجرای محمود غزنوی و پاداش شاهنامه درست است؟
آیا فردوسی واژههای عربی را عمداً کنار گذاشت؟
این محل بحث است: براون چنین میاندیشید، اما معینفر به موضوع و سبک اثر استناد میکند و میگوید تبعیضی در کار نبود.[7]
شاهنامه فردوسی
۷۷۷ مورد در ۶۱ بخش در این آرشیو منتشر شده است.
به نام خداوندِ جان و خردکز این برتر، اندیشه، بر نگذردبخش ۱ - آغاز کتاب، خواندن کامل
از کجا شروع کنم؟
چند ورودی واقعی به آرشیو؛ هر کدام به نخستین صفحهٔ مسیر می‌رسد.
آغاز شاهنامه
از «بخش ۱ - آغاز کتاب» شروع کنید؛ شاهنامه ۷۷۷ مورد دارد.
مرور فهرست شاهنامه
۶۱ بخش با شمار هر بخش؛ از هر بخش می‌توان وارد شد.
آغاز آثار
ابتدای هر اثر فردوسی، با پیوند به متن کامل.
- شاهنامهبه نام خداوندِ جان و خردکز این برتر، اندیشه، بر نگذردبخش ۱ - آغاز کتابخواندن کامل ‹
در آثار فردوسی بگردید
یک بیت، مطلع یا شمارهٔ شعر را بنویسید؛ نتیجه‌ها فقط از آثار فردوسی می‌آید.
قالب‌های شعری فردوسی
- مثنوی۷۷۸
اشعار مستقل
شاعران هم‌قالب در این آرشیو
آنچه در این آرشیو از قالب‌های فردوسی دارد، نزد این شاعران هم هست؛ پیوند هر مورد به صفحهٔ همان شاعر می‌رود.
با فردوسی از کجا شروع کنیم؟
گزیده‌های موضوعی فردوسی
فقط شعرهایی که ویراستار برای آن موضوع تأیید کرده است.
فردوسی در یک نگاه
- حدود ۳۲۹ ه‌ق (حدود ۹۴۰ میلادی)
تولد فردوسی تولد
سال تولد فردوسی در حدود طوس دقیقاً معلوم نیست و پژوهشگران آن را حدود سال ۹۴۰ میلادی می‌دانند.
- حدود ۴۰۰ ه‌ق (حدود ۱۰۱۰ میلادی)
پایان سرایش شاهنامه اثر
پایان سرایش شاهنامه را به‌طور معمول حدود سال ۴۰۰ هجری قمری می‌دانند.
- حدود ۴۱۱ تا ۴۱۶ ه‌ق (حدود ۱۰۲۰ میلادی)
درگذشت فردوسی درگذشت
درگذشت فردوسی در طوس در منابع در فاصلهٔ سال‌های ۴۱۱ تا ۴۱۶ هجری قمری آمده است.
پرسش‌های متداول
آثار فردوسی در این آرشیو شامل چه بخش‌هایی است؟
شاهنامه (۷۷۷ شعر).
چه قالب‌های شعری از فردوسی در دسترس است؟
مثنوی (۷۷۸).