عطار

زندگی و روایت‌های آن

نام و پیشه. Iranica نام کامل او را «ابوحامد محمد بن ابی‌بکر ابراهیم» می‌آورد و «عطار» و «فریدالدین» را تخلص یا لقب او می‌داند.^[1] همین منبع می‌گوید آثار خود او اطلاعات اندکی دربارهٔ زندگی‌اش می‌دهد، اما از آن‌ها برمی‌آید که داروساز بوده است.^[1] Landolt نیز می‌نویسد که او داروسازی ماهر بوده، و هشدار می‌دهد که بخش بزرگی از «اشارات خودزندگی‌نامه‌ای» که به عطار نسبت می‌دادند، از آثار جعلی گرفته شده است.^[2] پس هر شرح حال که جزئیات پرشمار از زندگی شخصی او می‌دهد باید با احتیاط خوانده شود.

زمان ولادت و وفات. منابع در این باره هم‌نظر نیستند. Iranica ولادت را حدود ۵۴۰ هجری (۱۱۴۵–۱۱۴۶ میلادی) و مرگ را ۶۱۸ هجری (۱۲۲۱ میلادی) در نیشابور می‌داند و مرگ او را در کشتار مغولان در صفر ۶۱۸ (آوریل ۱۲۲۱) ثبت می‌کند.^[1] Britannica ولادت را حدود ۱۱۴۲ و مرگ را حدود ۱۲۲۰ می‌آورد و نیشابور را زادگاه و محل مرگ او می‌داند.^[5] ادامهٔ این اختلاف‌ها در بخش مربوط آمده است.

پیوندها و محیط معنوی. دربارهٔ استادان او، Iranica می‌گوید تنها چیز قطعی گفتهٔ خود عطار است که یک بار مجدالدین بغدادی را دیده است.^[1] Landolt می‌نویسد که او با مجدالدین بغدادی، صوفی مشهور خوارزم (درگذشتهٔ ۱۲۰۹ میلادی یا اندکی بعد)، یا با یکی از مریدان او به نام احمد خواری در نیشابور پیوند نزدیک داشته است.^[2] همو تأکید می‌کند که عطار دربارهٔ صوفیان هم‌روزگار خود کم سخن می‌گوید، هیچ‌کس را به عنوان مراد خود نام نمی‌برد و برخلاف مولانا، نقش فعالی در تصوف سازمان‌یافته نداشته است؛ در عوض شیفتهٔ اولیای بزرگ گذشته بوده است.^[2]