تصویرسازی هنری انتزاعی با مضمون کوه و تیشه برای معرفی وحشی بافقی
شاعر

وحشی بافقی

۶۵۱ شعر و نوشته از وحشی بافقی در ۴ اثر و مجموعه؛ بزرگ‌ترین‌ها: دیوان اشعار، فرهاد و شیرین، ناظر و منظور.

۶۵۱ شعر: ۶۵۱ شعر در ۴ مجموعهٔ اصلی. شمار، تعداد شعر یا متن مستقل و یکتاست.

شعر منتشرشده
۶۵۱
اثر و بخش اصلی
۴
قالب شعری
۶

کتابخانهٔ آثار

کتابخانهٔ آثار وحشی بافقی

۴ اثر و مجموعه با ۶۵۱ شعر منتشرشده. هر کتاب را بردارید تا از نخستین شعرش در کتاب‌خوان دیوان‌سرا بخوانید؛ فهرست متنی همهٔ آثار هم پایین همین بخش آمده است.

دربارهٔ وحشی بافقی

کمال‌الدین (یا شمس‌الدین محمد) وحشی بافقی

شناخته‌شده با نام‌های: وحشی، وحشی یزدی، وحشی کرمانی، کمال‌الدین وحشی، Vahshi Bafqi، Vaḥšī Bāfqī، Waḥshī Bāfqī

وحشی بافقی شاعر دورهٔ صفوی بود که به گزارش ایرانیکا حدود ۱۵۳۲ میلادی در بافق زاده شد و ۱۵۸۳ میلادی (۹۹۱ قمری) در یزد درگذشت. او پس از آموزش در یزد به کاشان رفت، در رقابت‌های شاعرانهٔ آن‌جا درگیر شد و بقیهٔ عمر را در یزد و تفت در دستگاه فرمانروایان محلی گذراند. غزل و مثنوی‌های «خلد برین»، «ناظر و منظور» و «فرهاد و شیرین» از آثار اویند؛ منظومهٔ اخیر ناتمام ماند و بعدها وصال شیرازی آن را کامل کرد.[^s1][^s2][^s4]

زندگی و روایت‌های آن

نام و نسبت‌ها. ایرانیکا او را «کمال‌الدین (یا شمس‌الدین محمد) وحشی بافقی» معرفی می‌کند.[1] در رکورد مرجع کتابخانهٔ کنگره صورت‌های دیگری هم ثبت شده است، از جمله «وحشی کرمانی» و «وحشی یزدی»؛ منبع تعیین نام در این رکورد صفحهٔ عنوان یک چاپ «دیوان کلیات مولانا وحشی کرمانی» (۱۹۲۹ یا ۱۹۳۰ میلادی) است.[4] این تعدد نسبت نشان می‌دهد که نام او در چاپ‌ها و فهرست‌ها همواره یکدست نبوده است. تخلص «وحشی» در همهٔ این صورت‌ها ثابت است.

زادگاه. بافق شهری است که به گزارش ایرانیکا حدود صد کیلومتر در جنوب‌شرقی یزد و در مسیر کرمان قرار دارد.[10] ایرانیکا زادهٔ او را حدود ۱۵۳۲ میلادی می‌داند.[1] ویکی‌داده نیز سال ۱۵۳۲ را برای تولد ثبت کرده است.[5]

آموزش و کوچ به کاشان. به گزارش ایرانیکا وحشی تحصیلات خود را در بافق آغاز کرد و در یزد ادامه داد، سپس برای کار به کاشان رفت.[1] کاشان در همان مدخل «مرکز بزرگ فعالیت ادبی در اوایل دورهٔ صفوی» نامیده شده است.[1] در آن شهر او به‌زودی در نوعی مشاعرهٔ مناقشه‌آمیز و بگومگوهای شاعرانهٔ زمانه وارد شد؛ ایرانیکا از میان رقیبانش فهمی کاشانی را نام می‌برد.[1]

محتشم و رقابت کاشان. مدخل ایرانیکا دربارهٔ محتشم کاشانی می‌گوید ترویج وحشی را کسانی در کاشان پشتیبانی می‌کردند که به ثروت و شکوه محتشم رشک می‌بردند؛ این نکته بر پایهٔ گزارشی از ملک‌شاه حسین سیستانی در «خیرالبیان» آمده است. همان مدخل می‌افزاید محتشم بعدها برای مرگ وحشی ماده‌تاریخی هوشمندانه ولی با کینه سرود.[3] این روایت‌ها نشان می‌دهند که رقابت میان این دو در میان هم‌روزگارانشان شناخته‌شده بود؛ با این حال جزئیات و دامنهٔ واقعی این رقابت را از این گزیده‌ها نمی‌توان تعیین کرد.

دوره و زمینهٔ ادبی

وحشی در دورهٔ صفوی می‌زیست و به گزارش ایرانیکا در ۱۵۸۳ میلادی درگذشت.[1] بر پایهٔ همان مدخل، زندگی او در شهرهای کاشان، یزد و تفت گذشت و در دستگاه فرمانروایان محلی جای داشت؛ در گزیده‌های بازیابی‌شده سخنی از سفر او به دربارهای دیگر نیامده است.[1] کاشان در این مدخل کانون بزرگ فعالیت ادبی اوایل دورهٔ صفوی خوانده شده است، و رقابت‌های ادبی آن‌جا، از جمله ماجرای وحشی و محتشم کاشانی، بخشی از زمینهٔ کار او را می‌سازد.[1][3]

سبک و زبان

غزل. ایرانیکا غزل را از قالب‌هایی می‌داند که وحشی در آن‌ها بیش از همه درخشیده، در کنار قالب‌های بندی و مثنوی‌های بلند، و می‌گوید شدت عاطفی غزل‌هایش جایی برای درون‌مایه‌های فلسفی و اخلاقی رایج در سنت باقی نمی‌گذارد.[1] یک پژوهش دانشگاهی دربارهٔ معشوق در شعر وحشی نیز عاشق، معشوق و عشق را سه محور اصلی شعرهای عاشقانهٔ او برمی‌شمارد.[9]

از کجا بخوانیم

این مسیر بر اساس گونه‌ها و آثاری است که منابع نام برده‌اند، نه بر اساس محبوبیت.

نویسنده و بازبین
تیم تحریریه دیوان‌سرا
تاریخ تدوین
تاریخ بازبینی
انتشار
نسخهٔ محتوا
۱

زندگی‌نامهٔ کامل، اختلاف منابع و فهرست منابع ‹

پرسش‌های رایج دربارهٔ وحشی بافقی

وحشی بافقی کی و کجا به دنیا آمد؟

ایرانیکا زادگاه او را بافق و زمان تولد را حدود ۱۵۳۲ میلادی ذکر می‌کند؛ سال دقیق در منابع بازیابی‌شده قطعی نیست.[1]

او کجا زندگی کرد و کجا درگذشت؟

پس از تحصیل در بافق و یزد به کاشان رفت و سپس بقیهٔ عمر را در یزد و تفت گذراند. مرگ او در یزد در ۱۵۸۳ میلادی (۹۹۱ قمری) ثبت شده است.[1][7]

«فرهاد و شیرین» وحشی چگونه به پایان رسید؟

به گزارش ایرانیکا منظومه ناتمام ماند و وصال شیرازی آن را کامل کرد و صابر شیرازی ابیاتی افزود. دونینی با این روایت مخالف است و استدلال می‌کند وحشی خودش آن را به پایان برده بود.[1][2][8]

آثار اصلی او کدام‌اند؟

دیوان (شامل غزل، قصیده، قطعه و ترجیع‌بند) و سه مثنوی «خلد برین»، «ناظر و منظور» و «فرهاد و شیرین».[6]

وحشی با چه سبکی شناخته می‌شود؟

یک پژوهش دانشگاهی او را از غزل‌سرایان برجستهٔ مکتب وقوع می‌شمارد و زبانش را ساده و پرهیزکننده از واژگان دشوار عربی وصف می‌کند؛ این ادعا نیازمند تأیید با منبع تخصصی است.[9]

رقابتش با محتشم کاشانی چه بود؟

ایرانیکا می‌گوید در کاشان حامیان وحشی از رشک به ثروت محتشم او را ترویج می‌کردند و محتشم بعدها برای مرگ وحشی ماده‌تاریخی با لحنی کینه‌جویانه سرود؛ دامنهٔ دقیق این رقابت از این گزیده‌ها معلوم نیست.[3]

اثر منظوم

۵۶۷ مورد در ۷ بخش در این آرشیو منتشر شده است.

آغاز اثر
آه ، تا کی ز سفر باز نیایی؟ بازآاشتیاق تو مرا سوخت. کجایی؟ بازآ
شمارهٔ ۱، خواندن کامل
اثر منظوم

۴۴ مورد در این آرشیو منتشر شده است.

آغاز اثر
الهی سینه‌ای ده آتش افروزدر آن سینه دلی وان دل همه سوز
بخش ۱ - سرآغاز، خواندن کامل
فهرست آثار

آثار و مجموعه‌ها

همهٔ آثار وحشی بافقی در این آرشیو، با شمار واقعی شعرهای منتشرشده.

راهنمای مطالعه

از کجا شروع کنم؟

چند ورودی واقعی به آرشیو؛ هر کدام به نخستین صفحهٔ مسیر می‌رسد.

  1. آغاز دیوان اشعار

    از «شمارهٔ ۱» شروع کنید؛ دیوان اشعار ۵۶۷ مورد دارد.

  2. آغاز فرهاد و شیرین

    از «بخش ۱ - سرآغاز» شروع کنید؛ فرهاد و شیرین ۴۴ مورد دارد.

  3. مرور فهرست دیوان اشعار

    ۷ بخش با شمار هر بخش؛ از هر بخش می‌توان وارد شد.

  4. اثر کوتاه: خلد برین

    خلد برین تنها ۹ مورد دارد و آشنایی سریع‌تری با آثار می‌دهد.

گزیده

آغاز آثار

ابتدای هر اثر وحشی بافقی، با پیوند به متن کامل.

جست‌وجو

یک بیت، مطلع یا شمارهٔ شعر را بنویسید؛ نتیجه‌ها فقط از آثار وحشی بافقی می‌آید.

قالب‌ها

قالب‌های شعری وحشی بافقی

  • غزل۳۹۷
  • مثنوی۹۲
  • رباعی۶۷
  • قطعه۴۲
  • قصیده۴۱
  • سایر قالب‌ها۱۲
خط زمان

وحشی بافقی در یک نگاه

  1. حدود ۹۳۹ ه‌ق (حدود ۱۵۳۲ میلادی)

    تولد وحشی بافقی تولد

    وحشی بافقی حدود سال ۱۵۳۲ میلادی در بافق نزدیک یزد زاده شد؛ تاریخ دقیق تولد او معلوم نیست.

    وحشی بافقی · دقت تاریخ: حدودی

    منبع: مرجع مطالعه و تطبیق: ذبیح‌الله صفا، «تاریخ ادبیات در ایران»، مرجع مطالعه و تطبیق: دانشنامهٔ جهان اسلام (مدخل شاعر یا شهر مربوط) · بازبینی‌شده: 2026/10/24

  2. حدود ۹۹۱ ه‌ق (حدود ۱۵۸۳ میلادی)

    درگذشت وحشی بافقی درگذشت

    وحشی بافقی در حدود سال ۱۵۸۳ میلادی (حدود ۹۹۱ هجری قمری) در یزد درگذشت.

    وحشی بافقی · دقت تاریخ: حدودی

    منبع: مرجع مطالعه و تطبیق: ذبیح‌الله صفا، «تاریخ ادبیات در ایران»، مرجع مطالعه و تطبیق: دانشنامهٔ جهان اسلام (مدخل شاعر یا شهر مربوط) · بازبینی‌شده: 2026/10/24

خط زمان کامل

پرسش و پاسخ

پرسش‌های متداول

آثار وحشی بافقی در این آرشیو شامل چه بخش‌هایی است؟

دیوان اشعار (۵۶۷ شعر)، خلد برین (۹ شعر)، ناظر و منظور (۳۱ شعر)، فرهاد و شیرین (۴۴ شعر).

چه قالب‌های شعری از وحشی بافقی در دسترس است؟

غزل (۳۹۷)، مثنوی (۹۲)، رباعی (۶۷)، قطعه (۴۲)، قصیده (۴۱)، سایر قالب‌ها (۱۲).