تصویرسازی هنری انتزاعی با مضمون ترازو و چراغ برای معرفی پروین اعتصامی
شاعر

پروین اعتصامی

۲۲۳ شعر و نوشته از پروین اعتصامی در ۱ اثر و مجموعه؛ بزرگ‌ترین‌ها: دیوان اشعار.

۲۲۳ شعر: ۲۲۳ شعر در ۱ مجموعهٔ اصلی. شمار، تعداد شعر یا متن مستقل و یکتاست.

شعر منتشرشده
۲۲۳
اثر و بخش اصلی
۱
قالب شعری
۴
۲۲۳ شعر در آرشیو

پروین اعتصامی

۲۲۳ شعر از پروین اعتصامی را در ۱ اثر و مجموعه می‌خوانید (قطعه ۸۹، مثنوی ۵۳، قصیده ۴۶). هر شعر منبع و نشانی ثابت خودش را دارد.

تصویرسازی هنری انتزاعی با مضمون ترازو و چراغ برای معرفی پروین اعتصامی

کتابخانهٔ آثار

کتابخانهٔ آثار پروین اعتصامی

۱ اثر و مجموعه با ۲۲۳ شعر منتشرشده. هر کتاب را بردارید تا از نخستین شعرش در کتاب‌خوان دیوان‌سرا بخوانید؛ فهرست متنی همهٔ آثار هم پایین همین بخش آمده است.

قفسه‌های آثار پروین اعتصامی

پرش به فهرست متنی آثار

قفسه و جلدها بازآفرینی هنری‌اند؛ هر جلد به نخستین شعر همان اثر پیوند دارد.

فهرست آثار پروین اعتصامی

دربارهٔ پروین اعتصامی

پروین اعتصامی

شناخته‌شده با نام‌های: پروین، Parvīn Iʿtisāmī، Parvīn Eʿteṣāmī، Parvin Etesami، Parvin E'tesami

پروین اعتصامی (۱۲۸۵–۱۳۲۰ خورشیدی، ۱۹۰۷–۱۹۴۱ م) زادهٔ تبریز و فرزند یوسف اعتصام‌الملک، مترجم و ناشر ماهنامهٔ «بهار»، بود. نخستین چاپ دیوانش در ۱۹۳۵ م با مقدمهٔ محمدتقی بهار منتشر شد. شعرش کلاسیک‌سبک، اخلاقی و اجتماعی است و مناظره در آن جایگاه برجسته دارد. ازدواجش کوتاه بود و در تهران درگذشت.[^s1][^s3][^s6]

زندگی و روایت‌های آن

خانواده. پدر پروین، میرزا یوسف‌خان آشتیانی ملقب به اعتصام‌الملک (بعدها با نام خانوادگی اعتصامی)، به گزارش ایرانیکا در ۱۸۷۴ در تبریز زاده شد و در ژانویهٔ ۱۹۳۸ در تهران درگذشت. او را بیش از همه به‌عنوان بنیان‌گذار ماهنامهٔ «بهار» و نویسندهٔ بیشتر مقالات آن می‌شناسند؛ در دورهٔ دوم مجلس نماینده بود و بعدها ریاست کتابخانهٔ مجلس را بر عهده گرفت.[6] کاتوزیان نام مادر را اختر‌الملوک فتوحی تبریزی می‌نویسد و می‌گوید پروین یک برادر بزرگ‌تر و سه برادر کوچک‌تر داشت و دختر محبوب پدر بود.[3] یکی از برادران، ابوالفتح اعتصامی، بعدها چاپ‌هایی از دیوان و مجموعه‌ای از مقالات و اشعارِ یادبود خواهرش را فراهم کرد.[3]

اعتصام‌الملک، به نوشتهٔ فمشی، در ۱۲۷۹ خورشیدی (۱۹۰۰ م) ترجمهٔ «تحریر المرأة» قاسم امین را با عنوان «تربیت نسوان» منتشر کرد و بخش مهمی از مطالب «بهار» دربارهٔ حقوق زنان بود؛[4] ایرانیکا نیز نشر این ترجمه را در تبریز در ۱۹۰۰ ذکر می‌کند.[6] «بهار» در دو دوره منتشر شد: فروردین ۱۲۸۹ تا آبان ۱۲۹۰ و فروردین ۱۳۰۰ تا آذر ۱۳۰۱ خورشیدی.[4]

کودکی و آموزش. کاتوزیان می‌نویسد پروین از شش‌سالگی بیشتر اوقات در نشست‌های پدر با شاعران و روشنفکران حاضر بود و زبان و ادب فارسی و عربی را از پدر و آموزگاران خصوصی آموخت؛ به نقل از دهخدا و بهار، او از هفت‌هشت‌سالگی شعر می‌گفت.[3] ایرانیکا نیز می‌نویسد پروین افزون بر آموزش رسمی، از پدر تعلیمی استوار در ادب عربی و فارسی گرفت.[1] او در مدرسهٔ آمریکایی دخترانهٔ تهران (ایران‌بتل) درس خواند و به گزارش کاتوزیان و ایرانیکا در ۱۹۲۴ فارغ‌التحصیل شد و چندی در همان مدرسه تدریس کرد.[3][1] به نوشتهٔ فمشی، سخنرانی او با عنوان «زن و تاریخ» و شعر «نهال آرزو» در مراسم پایان تحصیل خوانده و در نشریهٔ «عالم نسوان» چاپ شد.[4]

دوره و زمینهٔ ادبی

پروین در دورهٔ مشروطه، جنگ جهانی اول، کودتای ۱۲۹۹ (۱۹۲۱) و نوسازی و استبداد رضاشاه زندگی کرد؛ فمشی یادآور می‌شود که او این تحولات را از نزدیک دید و به‌ویژه در خانه‌ای رشد کرد که مسئلهٔ آموزش و حقوق زنان در آن مطرح بود.[4] کاتوزیان بیرون از این بستر او را شاعری می‌شناساند که قالبش عموماً نوکلاسیک بود و در کنار ایرج میرزا و بهار از چهره‌های شاخص زمانه به شمار می‌آید.[3] بریتانیکا نیز در مقالهٔ ادبیات فارسی سروده‌های او را «نزدیک به کلاسیک» می‌شمارد و در هم‌دردی او با فقیران رگه‌ای از احساساتی‌گری می‌بیند.[7]

سبک و زبان

نوکلاسیک در صورت. ایرانیکا می‌گوید شعر پروین در قالب و محتوا از الگوهای سنتی پیروی می‌کند.[1] کاتوزیان صورت شعرش را در چارچوب عروض کلاسیک بی‌نقص می‌داند و می‌افزاید که برخی قصیده‌های او به سبک خراسانی سده‌های یازدهم تا سیزدهم، و بسیاری از قطعه‌ها به سبک عراقی و پس از آن‌اند.[3] به نظر او محتوای بسیاری از شعرها «مدرن» است و آن‌ها را با شاعران نوکلاسیک سدهٔ نوزدهم اشتباه نمی‌گیرند.[3]

تعلیم و تمثیل. ایرانیکا می‌گوید مناظره و حکایت‌های تمثیلی بزرگ‌ترین بخش دیوان را تشکیل می‌دهند.[1] حشمت مؤید، به نقل نوریان، پروین را شاعری می‌دانست که پیام خود را زیر پوشش آفریده‌های جاندار و بی‌جان عرضه می‌کند.[5] کاتوزیان بسیاری از شعرها را تعلیمی به شیوهٔ ناصرخسرو و سعدی می‌شمارد، نه عرفانی به شیوهٔ عطار و مولوی.[3]

از کجا بخوانیم

این پیشنهاد بر آثاری استوار است که منابع بالا نام برده‌اند و دربارهٔ شمار خوانندگان یا محبوبیت ادعایی ندارد.

نویسنده و بازبین
تیم تحریریه دیوان‌سرا
تاریخ تدوین
تاریخ بازبینی
انتشار
نسخهٔ محتوا
۱

زندگی‌نامهٔ کامل، اختلاف منابع و فهرست منابع ‹

پرسش‌های رایج دربارهٔ پروین اعتصامی

پروین اعتصامی کی و کجا به دنیا آمد؟

ایرانیکا زادروز او را ۱۶ مارس ۱۹۰۷ در تبریز ثبت کرده است و دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ۲۵ اسفند ۱۲۸۵.[1][2]

پدر او که بود؟

یوسف اعتصام‌الملک (اعتصامی)، روزنامه‌نگار و مترجم و بنیان‌گذار ماهنامهٔ «بهار»؛ او در دورهٔ دوم مجلس نماینده بود و ترجمهٔ «تحریر المرأة» قاسم امین را با عنوان «تربیت نسوان» منتشر کرد.[6][4]

دیوان او کی و با چه مقدمه‌ای چاپ شد؟

به گزارش ایرانیکا، چاپ نخست (۱۵۶ سروده) در ۱۳۱۴ خورشیدی (۱۹۳۵ م) با مقدمهٔ محمدتقی بهار منتشر شد و چاپ دوم در ۱۹۴۱ به کوشش ابوالفتح اعتصامی با همان مقدمه و ۲۰۹ سروده درآمد.[1] نوریان تاریخ ۱۹۳۵ و مقدمهٔ بهار را تأیید می‌کند.[5]

مناظره در شعر پروین چیست؟

گفت‌وگوی تمثیلی میان دو طرف (اشیا، جانوران یا انسان‌ها) برای بیان نکته‌ای اخلاقی یا اجتماعی؛ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی آن را از ویژگی‌های بلاغی شعر او می‌داند و کاتوزیان نمونه‌هایی چون «جولای خدا» را شرح می‌دهد.[2][3]

آیا پروین ازدواج کرد؟

بله؛ بنا بر ایرانیکا در ۱۹۳۴ با یکی از خویشان پدرش ازدواج کرد، به کرمانشاه رفت و پس از چند هفته بازگشت و پیوند منحل شد؛ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی تاریخ‌های ازدواج و جدایی را تیر ۱۳۱۳ و مرداد ۱۳۱۴ می‌داند.[1][2]

آیا دربارهٔ نویسندگی شعرهای او شک شده است؟

بله، منتقدانی در گذشته نویسندگی او را زیر سؤال برده‌اند؛ نمونه‌هایی که نوریان گزارش می‌کند (ادعای آیتی دربارهٔ شاعر صوفی و کتاب گرگانی در ۱۹۷۷) بعدها رد یا از سوی نویسنده پس گرفته شده است. جزئیات در بخش اختلاف منابع آمده است.[5]

کجا درگذشت و به خاک سپرده شد؟

در تهران درگذشت و به گزارش ایرانیکا و دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در قم کنار پدر به خاک سپرده شد.[1][2]

اثر منظوم

۲۲۳ مورد در ۲ بخش در این آرشیو منتشر شده است.

آغاز اثر
ای دل عبث مخور غم دنیا رافکرت مکن نیامده فردا را
قصیدهٔ شمارهٔ ۱، خواندن کامل
راهنمای مطالعه

از کجا شروع کنم؟

چند ورودی واقعی به آرشیو؛ هر کدام به نخستین صفحهٔ مسیر می‌رسد.

  1. آغاز دیوان اشعار

    از «قصیدهٔ شمارهٔ ۱» شروع کنید؛ دیوان اشعار ۲۲۳ مورد دارد.

  2. مرور فهرست دیوان اشعار

    ۲ بخش با شمار هر بخش؛ از هر بخش می‌توان وارد شد.

گزیده

آغاز آثار

ابتدای هر اثر پروین اعتصامی، با پیوند به متن کامل.

جست‌وجو

یک بیت، مطلع یا شمارهٔ شعر را بنویسید؛ نتیجه‌ها فقط از آثار پروین اعتصامی می‌آید.

قالب‌ها

قالب‌های شعری پروین اعتصامی

  • قطعه۸۹
  • مثنوی۵۳
  • قصیده۴۶
  • سایر قالب‌ها۳۵
کشف بیشتر

شاعران هم‌قالب در این آرشیو

آنچه در این آرشیو از قالب‌های پروین اعتصامی دارد، نزد این شاعران هم هست؛ پیوند هر مورد به صفحهٔ همان شاعر می‌رود.

خط زمان

پروین اعتصامی در یک نگاه

  1. ۱۲۸۵ ش (۱۹۰۷ میلادی)

    تولد پروین اعتصامی تولد

    پروین اعتصامی در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی (۱۹۰۷ میلادی) در تبریز زاده شد.

    پروین اعتصامی · دقت تاریخ: سال

    منبع: مرجع مطالعه و تطبیق: ذبیح‌الله صفا، «تاریخ ادبیات در ایران»، مرجع مطالعه و تطبیق: دانشنامهٔ جهان اسلام (مدخل شاعر یا شهر مربوط) · بازبینی‌شده: 2026/10/24

  2. ۱۳۱۴ ش (۱۹۳۵ میلادی)

    انتشار دیوان پروین اثر

    دیوان پروین اعتصامی نخستین بار در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی (۱۹۳۵ میلادی) با مقدمهٔ ملک‌الشعرای بهار چاپ شد.

    پروین اعتصامی · دقت تاریخ: سال

    منبع: مرجع مطالعه و تطبیق: ذبیح‌الله صفا، «تاریخ ادبیات در ایران»، مرجع مطالعه و تطبیق: دانشنامهٔ جهان اسلام (مدخل شاعر یا شهر مربوط) · بازبینی‌شده: 2026/10/24

  3. ۱۳۲۰ ش (۱۹۴۱ میلادی)

    درگذشت پروین اعتصامی درگذشت

    پروین اعتصامی در سال ۱۳۲۰ هجری شمسی (۱۹۴۱ میلادی) در تهران درگذشت.

    پروین اعتصامی · دقت تاریخ: سال

    منبع: مرجع مطالعه و تطبیق: ذبیح‌الله صفا، «تاریخ ادبیات در ایران»، مرجع مطالعه و تطبیق: دانشنامهٔ جهان اسلام (مدخل شاعر یا شهر مربوط) · بازبینی‌شده: 2026/10/24

خط زمان کامل

پرسش و پاسخ

پرسش‌های متداول

آثار پروین اعتصامی در این آرشیو شامل چه بخش‌هایی است؟

دیوان اشعار (۲۲۳ شعر).

چه قالب‌های شعری از پروین اعتصامی در دسترس است؟

قطعه (۸۹)، مثنوی (۵۳)، قصیده (۴۶)، سایر قالب‌ها (۳۵).