تصویر باغ در شعر فارسی: بلبلِ آوازخوان در برابر گل. این دو گاه عاشق و معشوق‌اند و گاه نشانهٔ بهار و بزم؛ معنای هر بیت را زمینهٔ همان بیت روشن می‌کند.
همچنین: گل و عندلیب
گل و بلبل از پرتکرارترین تصویرهای باغ در شعر فارسی‌اند. در بسیاری از بیت‌ها بلبل جای عاشق را می‌گیرد و گل جای معشوق، اما این تنها یکی از خوانش‌هاست: در جایی بلبل فقط خوانندهٔ بزمِ بهاری است و گل مژدهٔ رسیدن فصل.
این اطلس هر بخش از تصویر را با بیت‌های واقعی نشان می‌دهد و زیر هر بیت می‌گوید همان تصویر در همان بیت چه کار می‌کند. معنی ثابتی برای گل یا بلبل در کار نیست؛ شاعران آن را به شیوه‌های خودشان به کار می‌برند و بافت بیت تعیین‌کننده است.
اطلس تصویری «گل و بلبل»
۲ بخش از تصویر، با ۴ بیت از شعر فارسی. هر معنا فقط به همان بیتی که زیر آن آمده تکیه دارد؛ تصویر نماد را به یک معنی قطعی فرو نمی‌کاهد.
تصویرسازی اصیل دیوان‌سرا (طراحی تازه، نه نسخهٔ خطی تاریخی). نقاشیِ برداریِ ساختهٔ دیوان‌سرا برای این مدخل؛ برای نشان‌دادن بخش‌های یک تصویر شعری است و به هیچ نسخهٔ تاریخی نسبت داده نمی‌شود. تصویر: طراحی و ساخت: دیوان‌سرا (تصویرسازی برداری با کد). پروانهٔ استفاده: اثر اصیل دیوان‌سرا.
۱گل
گل (بیشتر گل سرخ) در باغ‌های شعر فارسی نمودِ زیبایی و شکفتگی است و در بسیاری از بیت‌ها با معشوق یا با بهار پیوند می‌خورد؛ کوتاهیِ عمرش هم مایهٔ اندیشیدن به گذر زمان می‌شود.
کاربرد در شعر شاعران گوناگون
در بیت حافظ گل مژدهٔ بهار است و به بلبل می‌رسد؛ در بیت پروین گل رعنا زیبایی‌ای است که خزان به سراغش آمده.
ای باغبان، سپاه خزان آمد
بس دیر کشتی این گل رعنا را
معنی در این بیت: گوینده به باغبان می‌گوید لشکر خزان رسیده و او این گل زیبا را دیر کاشته است؛ گل در این بیت زیبایی‌ای است که زمانش کوتاه بوده و خزان آن را تهدید می‌کند.
معنی در این بیت: گوینده خود را همان بلبلِ گلِ ناشکفته می‌داند که آتش زیر خاکستر پنهان دارد؛ بلبل در این بیت جانِ عاشقی است که به گل نرسیده و درونش می‌سوزد.
