آینه
آینه در شعر فارسی تصویر صفا و بازتاب است؛ شاعران آن را برای دل، برای روشنیِ دیدن و برای نمایاندنِ چیزها به کار میبرند.
کاربرد در شعر شاعران گوناگون
در بیت حافظ آینه صافیِ جام را مینمایاند و در بیت بیدل آینه ابزار نمایاندنِ چگونگی ماست.
حافظ شیرازی
صوفی بیا که آیِنِه، صافیست جام را
تا بِنگَری صَفایِ مِیِ لَعلفام رامعنی در این بیت: گوینده از صوفی میخواهد بیاید و ببیند جام همچون آینهای صاف است تا صفای می لعلفام را در آن بنگرد.
آیینهٔ سِکَندر جامِ مِی است بنگر
تا بر تو عرضه دارد احوالِ مُلکِ دارامعنی در این بیت: جام می «آیینهٔ سکندر» نامیده شده است تا مخاطب در آن احوالِ ملک دارا را ببیند؛ آینه در این بیت نشاندهندهٔ احوال است.
بیدل دهلوی
آیینه بر خاک زد صُنعِ یکتا
تا وانمودند کیفیتِ مامعنی در این بیت: آفرینش آیینه را بر خاک زده تا چگونگیِ ما نمایان شود؛ آینه در این بیت ابزار نمایاندنِ حال ماست.
