تصویرسازی هنری انتزاعی با مضمون شاهین و ستاره برای معرفی اقبال لاهوری
شاعر

اقبال لاهوری

۹۷۲ شعر و نوشته از اقبال لاهوری در ۷ اثر و مجموعه؛ بزرگ‌ترین‌ها: ارمغان حجاز، پیام مشرق، زبور عجم.

۹۷۲ شعر: ۹۷۲ شعر در ۷ مجموعهٔ اصلی. شمار، تعداد شعر یا متن مستقل و یکتاست.

شعر منتشرشده
۹۷۲
اثر و بخش اصلی
۷
قالب شعری
۵

کتابخانهٔ آثار

کتابخانهٔ آثار اقبال لاهوری

۷ اثر و مجموعه با ۹۷۲ شعر منتشرشده. هر کتاب را بردارید تا از نخستین شعرش در کتاب‌خوان دیوان‌سرا بخوانید؛ فهرست متنی همهٔ آثار هم پایین همین بخش آمده است.

دربارهٔ اقبال لاهوری

محمد اقبال لاهوری

شناخته‌شده با نام‌های: علامه اقبال، محمد اقبال، سر محمد اقبال، اقبال، Muhammad Iqbal، Allama Iqbal، Sir Muhammad Iqbal، Eqbāl-e Lāhūrī، Iqbāl-i Lāhūrī

محمد اقبال لاهوری (۱۸۷۷–۱۹۳۸ م) در سیالکوت زاده شد و در لاهور درگذشت. او شاعر و اندیشمندی بود که به اردو و فارسی شعر گفت و در اروپا (کمبریج، لندن، مونیخ) درس خواند. به گزارش دانشنامه‌ها، «اسرار خودی» (۱۹۱۵) را به فارسی و در وزن مثنوی مولوی سرود تا مخاطبانش همهٔ مسلمانان باشند؛ «جاویدنامه» (۱۹۳۲) را مهم‌ترین اثر فارسی او دانسته‌اند. در ۱۹۳۰ در الله‌آباد از ایدهٔ کشوری جدا برای مسلمانان شمال‌غربی هند سخن گفت.[^s1][^s4][^s5][^s2]

زندگی و روایت‌های آن

تولد و خانواده. ایرانیکا می‌نویسد اقبال در ۹ نوامبر ۱۸۷۷ در سیالکوت به دنیا آمد.[1] کتابخانهٔ کنگره (رکورد مرجع نام) و ویکی‌داده نیز همین روز و زادگاه را آورده‌اند.[8][9] دربارهٔ خانواده و سال‌های کودکی، در گزیده‌های بازیابی‌شده مطلبی نیامده بود و در اینجا چیزی افزوده نمی‌شود.

تحصیل در هند. به گفتهٔ ایرانیکا، او نخست عربی و فارسی آموخت، دورهٔ مدرسه‌ای را در «اسکاچ می‌شن کالج» سیالکوت گذراند و بعد وارد دانشگاه پنجاب در لاهور شد.[1] بریتانیکا از آموزش او در «گورنمنت کالج» لاهور یاد می‌کند.[4] این دو گزارش با هم ناسازگار نیستند و مراحل متفاوتی از تحصیل را نشان می‌دهند، اما ترتیب و مدت دقیق آن در گزیده‌ها نبود.

اروپا. بریتانیکا می‌گوید او پس از آن در کمبریج و دانشگاه لندن و دانشگاه مونیخ به تحصیلات عالی پرداخت و در لندن شرایط وکالت را نیز به دست آورد.[4] نیکلسون، که در مقدمهٔ ترجمهٔ خود می‌نویسد اقبال را حدود پانزده سال پیش از آن در کمبریج دیده بود، او را دارندهٔ مدرک فلسفه از دانشگاه‌های کمبریج و مونیخ معرفی می‌کند و می‌گوید رسالهٔ او دربارهٔ تحول مابعدالطبیعه در ایران در ۱۹۰۸ به صورت کتاب منتشر شد.[7] ایرانیکا در بخشی از متن خود (به گزارش گزیدهٔ جست‌وجو) می‌گوید اقبال پس از تابستانی در هایدلبرگ برای آموختن آلمانی، رسالهٔ خود را در نوامبر ۱۹۰۷ در مونیخ تسلیم کرد و کتاب‌شناسی همان مدخل آن را در لندن ۱۹۰۸ ثبت می‌کند.[1] کتابخانهٔ کنگره از این اثر، با عنوان «Development of metaphysics in Persia»، ترجمه‌های اردو و عربی را هم در رکوردهای مرتبط ثبت کرده است.[8]

دوره و زمینهٔ ادبی

اقبال در هند بریتانیایی پرورش یافت، جایی که فارسی هنوز در سنت ادبی و دینی مسلمانان زنده بود، اما زبان رایج روشنفکری تازه‌ای هم از راه اردو و انگلیسی شکل می‌گرفت. ایرانیکا او را شاعر پیشروی اردو و فارسی در نیمهٔ نخست سدهٔ بیستم و «پدر معنوی پاکستان» معرفی می‌کند.[1] کتابخانهٔ کنگره سه زبان اردو، فارسی و انگلیسی را در ارتباط با نام او ثبت کرده است.[8]

سبک و زبان

چرا فارسی؟ نیکلسون می‌نویسد پیام اقبال تنها برای مسلمانان هند نبود، بلکه برای مسلمانان همه‌جا بود و از این رو به جای هندوستانی (اردو) فارسی را برگزید؛ او فارسی را برای بیان اندیشه‌های فلسفی به شیوه‌ای هم والا و هم دلنشین بسیار مناسب می‌داند.[7] بریتانیکا همین دلیل را تأیید می‌کند: «اسرار خودی» به فارسی سروده شد تا خطابی به کل جهان اسلام باشد.[5] نیکلسون همچنین می‌گوید در میان مسلمانان تحصیل‌کرده بسیاری با ادبیات فارسی آشنا بودند.[7] دلایل شخصی یا احساسی دیگر را که گاه به او نسبت می‌دهند (مثلاً گرایش به ایران) در منابع بازیابی‌شده ندیدم و ذکر نمی‌کنم.

از کجا بخوانیم

این پیشنهاد مسیر گونه‌ای است و به محبوبیت اثری اشاره ندارد.

نویسنده و بازبین
تیم تحریریه دیوان‌سرا
تاریخ تدوین
تاریخ بازبینی
انتشار
نسخهٔ محتوا
۱

زندگی‌نامهٔ کامل، اختلاف منابع و فهرست منابع ‹

پرسش‌های رایج دربارهٔ اقبال لاهوری

اقبال لاهوری کی و کجا زاده شد و کجا درگذشت؟

ایرانیکا زادروز او را ۹ نوامبر ۱۸۷۷ در سیالکوت و مرگ را ۲۱ آوریل ۱۹۳۸ در لاهور می‌نویسد؛ کتابخانهٔ کنگره و ویکی‌داده همین تاریخ‌ها را دارند.[1][8][9]

اقبال کجا درس خواند؟

بر پایهٔ ایرانیکا در سیالکوت و دانشگاه پنجاب در لاهور؛ بریتانیکا گورنمنت کالج لاهور و سپس کمبریج، لندن و مونیخ را می‌آورد. رسالهٔ او دربارهٔ مابعدالطبیعه در ایران در مونیخ بود.[1][4][7]

چرا اقبال به فارسی شعر گفت؟

بریتانیکا و نیکلسون می‌نویسند پیام او متوجه همهٔ مسلمانان بود و فارسی زبان ادبی مشترک آنان به شمار می‌رفت؛ نیکلسون فارسی را برای بیان فلسفه مناسب می‌داند.[5][7]

«خودی» در شعر اقبال به چه معناست؟

نیکلسون آن را خودیافتگی، فردیت و شخصیت ترجمه می‌کند و می‌گوید اقبال با نفی فرد مخالف است؛ به گفتهٔ بریتانیکا و ایرانیکا، تأکید او بر تقویت خود، کنش و شجاعت است، نه فنای خود.[7][5][1]

رابطهٔ اقبال با مولوی چگونه بود؟

اقبال شیوهٔ مثنوی را در «اسرار خودی» به کار گرفت، در رؤیا و در «جاویدنامه» مولوی را راهنمای خود کرد، ولی آموزهٔ فناپذیری خود را نپذیرفت.[1][2][7]

آیا اقبال به ایران رفت؟

در منابع معتبر بازیابی‌شده چنین سفری گزارش نشد. یادداشت دان می‌گوید او هرگز به ایران نرفت، اما این یک منبع روزنامه‌ای است و باید تأیید شود.[13]

نقش او در پیدایش پاکستان چه بود؟

ایرانیکا و بریتانیکا از سخنرانی الله‌آباد (۱۹۳۰) یاد می‌کنند، اما بریتانیکا تصریح می‌کند قطعنامهٔ پاکستان در ۱۹۴۰ و در پیوند با جناح بود؛ لقب «پدر پاکستان» برداشتی تفسیری است.[1][4]

اثر

۳۰۰ مورد در این آرشیو منتشر شده است.

آغاز اثر
ای امیر کامگار ای شهریارنوجوان و مثل پیران پخته کار
بخش ۱ - پیشکش به حضور اعلیحضرت امیرامان الله خان فرمانروای دولت مستقلهٔ افغانستان خلد الله ملکه و اجلاله، خواندن کامل
اثر منظوم

۱۴۲ مورد در این آرشیو منتشر شده است.

آغاز اثر
می‌شود پردهٔ چشمم پر کاهی گاهیدیده‌ام هردو جهان را به نگاهی گاهی
بخش ۱ - به خوانندهٔ کتاب زبور، خواندن کامل
راهنمای مطالعه

از کجا شروع کنم؟

چند ورودی واقعی به آرشیو؛ هر کدام به نخستین صفحهٔ مسیر می‌رسد.

  1. آغاز پیام مشرق

    از «بخش ۱ - پیشکش به حضور اعلیحضرت امیرامان الله خان فرمانروای دولت مستقلهٔ افغانستان خلد الله ملکه و اجلاله» شروع کنید؛ پیام مشرق ۳۰۰ مورد دارد.

  2. آغاز زبور عجم

    از «بخش ۱ - به خوانندهٔ کتاب زبور» شروع کنید؛ زبور عجم ۱۴۲ مورد دارد.

  3. اثر کوتاه: اسرار خودی

    اسرار خودی تنها ۲۰ مورد دارد و آشنایی سریع‌تری با آثار می‌دهد.

گزیده

آغاز آثار

ابتدای هر اثر اقبال لاهوری، با پیوند به متن کامل.

جست‌وجو

یک بیت، مطلع یا شمارهٔ شعر را بنویسید؛ نتیجه‌ها فقط از آثار اقبال لاهوری می‌آید.

قالب‌ها

قالب‌های شعری اقبال لاهوری

  • قطعه۵۵۶
  • سایر قالب‌ها۳۰۸
  • مثنوی۱۰۴
  • غزل۳
  • رباعی۱
کشف بیشتر

شاعران هم‌قالب در این آرشیو

آنچه در این آرشیو از قالب‌های اقبال لاهوری دارد، نزد این شاعران هم هست؛ پیوند هر مورد به صفحهٔ همان شاعر می‌رود.

خط زمان

اقبال لاهوری در یک نگاه

  1. ۹ نوامبر ۱۸۷۷ (۱۸۷۷ میلادی)

    تولد اقبال لاهوری تولد

    محمد اقبال در ۹ نوامبر ۱۸۷۷ در سیالکوت در پنجاب زاده شد.

    اقبال لاهوری · دقت تاریخ: تاریخ دقیق

    منبع: مرجع مطالعه و تطبیق: ذبیح‌الله صفا، «تاریخ ادبیات در ایران»، مرجع مطالعه و تطبیق: دانشنامهٔ جهان اسلام (مدخل شاعر یا شهر مربوط) · بازبینی‌شده: 2026/10/24

  2. ۱۹۱۵ (۱۹۱۵ میلادی)

    انتشار اسرار خودی اثر

    مثنوی فارسی «اسرار خودی» اقبال در سال ۱۹۱۵ میلادی منتشر شد.

    اقبال لاهوری · دقت تاریخ: سال

    منبع: مرجع مطالعه و تطبیق: ذبیح‌الله صفا، «تاریخ ادبیات در ایران»، مرجع مطالعه و تطبیق: دانشنامهٔ جهان اسلام (مدخل شاعر یا شهر مربوط) · بازبینی‌شده: 2026/10/24

  3. ۲۱ آوریل ۱۹۳۸ (۱۹۳۸ میلادی)

    درگذشت اقبال لاهوری درگذشت

    محمد اقبال در ۲۱ آوریل ۱۹۳۸ در لاهور درگذشت.

    اقبال لاهوری · دقت تاریخ: تاریخ دقیق

    منبع: مرجع مطالعه و تطبیق: ذبیح‌الله صفا، «تاریخ ادبیات در ایران»، مرجع مطالعه و تطبیق: دانشنامهٔ جهان اسلام (مدخل شاعر یا شهر مربوط) · بازبینی‌شده: 2026/10/24

خط زمان کامل

پرسش و پاسخ

پرسش‌های متداول

آثار اقبال لاهوری در این آرشیو شامل چه بخش‌هایی است؟

اسرار خودی (۲۰ شعر)، رموز بیخودی (۳۲ شعر)، پیام مشرق (۳۰۰ شعر)، زبور عجم (۱۴۲ شعر)، جاویدنامه (۶۲ شعر)، پس چه باید کرد؟ (۲۴ شعر)، ارمغان حجاز (۳۹۲ شعر).

چه قالب‌های شعری از اقبال لاهوری در دسترس است؟

قطعه (۵۵۶)، سایر قالب‌ها (۳۰۸)، مثنوی (۱۰۴)، غزل (۳)، رباعی (۱).