ایرج میرزا

زندگی و روایت‌های آن

خانواده و زادگاه. ایرج در تبریز زاده شد. پدرش، غلامحسین میرزا، از خاندان قاجار بود و در دستگاه ولیعهد، مظفرالدین میرزا، در تبریز مقام شاعر دربار را داشت و لقب «صدرالشعرا» گرفته بود؛ به گزارش ایرانیکا او خود با تخلص «بهجت» شعر می‌گفت.^[1] دائرةالمعارف بزرگ اسلامی هم ایرج را فرزند غلامحسین میرزا صدرالشعرا و از نوادگان فتحعلی‌شاه قاجار معرفی می‌کند.^[2] کاتوزیان نیز او را از شاعرانی می‌داند که از تبار فتحعلی‌شاه برخاسته‌اند.^[6]

آموزش و حامی نخست. به گفتهٔ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، امیرنظام گروسی در جوانی به او توجه کرد و ایرج زبان‌های فارسی، فرانسوی، ترکی، عربی و روسی را آموخت.^[2] ایرانیکا نیز نقش امیرنظام گروسی، حاکم آذربایجان، را در شناخت استعداد ایرج و تشویق تحصیل او برجسته می‌کند. بنا بر همین مدخل، ایرج در هجده‌سالگی از سوی امیرنظام معاون مدیر مدرسهٔ مظفری شد که امیرنظام در تبریز بنیاد نهاده بود، و یک سال بعد، پس از مرگ پدرش، امیرنظام او را جانشین پدر کرد.^[1]

کار اداری. ایرج در ادارات دولتی نیز کار کرد. مدخل دائرةالمعارف بزرگ اسلامی از شغل‌هایی در گمرک کرمانشاهان، وزارت معارف و اداره مالیهٔ خراسان نام می‌برد و می‌گوید در ۱۳۳۷ قمری به خراسان رفت و در آن‌جا معاون پیشکاری مالیه شد.^[2] این مدخل جزئیات بیشتر مشاغل را در گزیدهٔ دسترس‌پذیر نداشت و در این پیش‌نویس به همین مقدار بسنده می‌شود.

رویداد خانوادگی. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی خودکشی فرزند بزرگ او، جعفرقلی میرزا، را از تلخ‌ترین رویدادهای زندگی‌اش می‌داند.^[2] دربارهٔ جزئیات و تاریخ این رویداد در منابعی که بازیابی شد، مطلبی نیامده است.