خاقانی
۱٬۳۶۴ شعر و نوشته از خاقانی در ۱ اثر و مجموعه؛ بزرگ‌ترین‌ها: دیوان اشعار.
۱٬۳۶۴ شعر: ۱٬۳۶۴ شعر در ۱ مجموعهٔ اصلی. شمار، تعداد شعر یا متن مستقل و یکتاست.
- شعر منتشرشده
- ۱٬۳۶۴
- اثر و بخش اصلی
- ۱
- قالب شعری
- ۶
خاقانی شروانی
۱٬۳۶۴ شعر از خاقانی را در ۱ اثر و مجموعه می‌خوانید (غزل ۴۰۲، قطعه ۳۵۹، رباعی ۳۵۱، قصیده ۲۳۰). هر شعر منبع و نشانی ثابت خودش را دارد.
کتابخانهٔ آثار
کتابخانهٔ آثار خاقانی
۱ اثر و مجموعه با ۱٬۳۶۴ شعر منتشرشده. هر کتاب را بردارید تا از نخستین شعرش در کتاب‌خوان دیوان‌سرا بخوانید؛ فهرست متنی همهٔ آثار هم پایین همین بخش آمده است.
قفسه‌های آثار خاقانی
پرش به فهرست متنی آثارقفسه و جلدها بازآفرینی هنری‌اند؛ هر جلد به نخستین شعر همان اثر پیوند دارد.
فهرست آثار خاقانی
جهان خاقانی
۶ راه برای دیدن آثار و زندگی این شاعر.
- موزهٔ زندهٔ خاقانیتالار به تالار، با آثار و منابع واقعی
- اثر انگشت ادبی خاقانیآمار شفاف از آثار منتشرشده، با روش محاسبه
- ارتباط شاعرانپیوندهای مستند با منبع و شاهد
- خاقانی در خط زمانرویدادهای مستند زندگی و آثار، بهترتیب زمان
- سفر یک مفهوم: عشق، از آساننمایی تا گرفتاریخاقانی در این مسیر میان شاعران حضور دارد
- قافیه و ردیفشعرهای خاقانی را با قافیه و ردیف بگردید
افضل‌الدین بدیل بن علی بن عثمان خاقانی شروانی
خاقانی شروانی، شاعر و نثرنویس قرن ششم هجری، در شروان زاده شد و بنا بر ایرانیکا میان ۵۸۲ و ۵۹۵ قمری در تبریز درگذشت. او در دربار شروانشاهان، منوچهر و اخستان، قصیده میسرود، به حج رفت، به‌گزارش منابع دست‌کم یک‌بار زندانی شد و مثنوی «تحفةالعراقین» (نام نخست: ختمالغرائب) و قصیدهٔ «ایوان مدائن» را پدید آورد.[^s1][^s2][^s7][^s8]
زندگی و روایتهای آن
نام و تخلص. ایرانیکا نام کامل او را افضل‌الدین بدیل بن علی بن عثمان ثبت می‌کند.[1] بریتانیکا میگوید او در جوانی غزل‌هایی با تخلص «حقایقی» («جوینده حقیقت») میسرود و پس از راه‌یافتن به دربار منوچهر، فرمانروای شروان که لقب «خاقان» داشت، تخلص خاقانی را از او گرفت.[7] ایرانیکا نیز می‌نویسد شروانشاهان لقب خاقان داشتند و تخلص خاقانی از همین لقب گرفته شده است.[2]
خانواده. به نوشتهٔ ایرانیکا پدرش مسلمان و مادرش در اصل مسیحی نسطوری بود که به اسلام گرویده بود.[2] گولد نیز همین را می‌آورد (مادر نسطوری که مسلمان شده بود) و آن را در تفسیر درونمایه‌های مسیحی شعر او به کار می‌برد.[8] ایرانیکا هشدار میدهد که تنها منبع اطمینان‌بخش دربارهٔ زندگی او خود آثار اوست و روایتهای تذکره‌ای بعدی را، مگر با تأیید دیوان یا مثنوی، نمی‌توان پذیرفت.[2] در این متن نیز همین قاعده رعایت شده است.
عمو و آموزش. بریتانیکا میگوید خاقانی را عمویش پرورد.[7] ایرانیکا با استناد به بخشی طولانی از «تحفةالعراقین» (ص ۲۱۷–۲۲۱ در چاپ مورد استناد) می‌نویسد که آموزش ادبی و علمی نخستین او نزد عمویش کافیالدین عمر، پزشک، بود که هنگامی درگذشت که خاقانی حدود بیست‌وپنج سال قمری داشت.[2]
استاد و ابوالعلاء گنجوی. در روایتهای سنتی ابوالعلاء گنجوی استاد و پدرزن خاقانی است. ایرانیکا در مدخل ابوالعلاء میگوید او شاعر دربار منوچهر شروانشاه بود و در معرفی خاقانی جوان به پادشاه نقش داشت؛ ولی آن مدخل هشدار میدهد که داستان‌های سنتیِ استادی و دامادی را نمی‌توان معتبر دانست. به گزارش همان‌جا ابوالعلاء با شاگرد و دامادِ پیشینش درگیر شد، خاقانی را هجو کرد و خاقانی پاسخی بسیار تندتر داد و او را بی‌پایه به گرایش اسماعیلی متهم کرد.[5]
دوره و زمینهٔ ادبی
خاقانی در شروان، مرکز فرهنگی کم‌وبیش پیرامونیِ جهان فارسی‌زبان، زیست؛ سرزمینی که به گفتهٔ گولد در قرن ششم از مراکز ادب فارسی بود. گولد می‌نویسد نظامی گنجوی نیز از بخشش شروانشاهان بهره می‌برد و با خاقانی یک حامی مشترک داشت: اخستان.[8] ایرانیکا خاقانی را در کنار انوری و دیگران از استادان قصیدهٔ درباری آن سده می‌آورد و در مدخل ظهیر فاریابی، فاریابی را شاعری فاضل میخواند که همواره با خاقانی و انوری مقایسه میشود.[14]
زمینهٔ دیگر، ژانر «حبسیات» است. گولد حبسیات را ژانری کوچک‌حجم میداند که در قرن ششم از لاهور تا آذربایجان رواج یافت، مسعود سعد را نخستین حبسیه‌سرا می‌شمارد و خاقانی را از نمایندگان برجستهٔ آن در شروان.[8] بریتانیکا نیز خاقانی را در شمار سرایندگان معروف حبسیه می‌آورد.[7]
سبک و زبان
ایرانیکا خاقانی را «شاعر عالِم» (poeta doctus) با تصویرپردازی بسیار غنی می‌نامد و تضاد میان سبک پرشور و شخصیت عمیقاً اندوهگینش را یادآور میشود.[1] بریتانیکا قصیده‌های او را در دربار شروان سرشار از شگردهای تشبیه و استعاره به شیوه‌ای بسیار شخصی میخواند.[7]
دشواری. بریتانیکا دشواری سبک او را به کاربرد گستردهٔ تصویرهای مسیحی، که میان شاعران فارسی کمیاب است، پیوند میدهد.[7] دشواری شعر او در ایران نیز موضوع پژوهش مستقل بوده است: عنوان کتاب میرجلال‌الدین کزازی، «گزارش دشواریهای دیوان خاقانی» (تهران، ۱۳۷۸/۱۹۹۹)، به همین نیاز شرح اشاره دارد.[13] گولد از «تفسیرهای فارسی» و نیز از سنت شرح بر قصیدهٔ ترسائیه یاد می‌کند.[8]
از کجا بخوانیم
این پیشنهاد بر ژانر و اثر استوار است و نه بر محبوبیت.
- قصیدهٔ فلسفی-عبرتآموز: «ایوان مدائن» (دیوان، قصاید، شمارهٔ ۱۶۸ در گنجور) مدخل مناسبی است، چون روایی است و مضمون روشنی دارد.[10][9]
- حبسیات: «قصیدهٔ ترسائیه» به همراه بحث گولد و مینورسکی برای دیدن حبسیه و ارجاعهای مسیحی و حقوقی.[8]
- مرثیه: مرثیه‌های بلند او، از جمله مرثیه‌های رشیدالدین (بیش از بیست مرثیهٔ بلند از او مانده است).[3]
- مثنوی: «تحفةالعراقین/ختمالغرائب» برای سفرنامهٔ منظوم؛ یادآور که اثر پیچیده است.[3][4]
- شرح دشواری‌ها: گزارش دشواریهای دیوان خاقانی از کزازی و پژوهش بیلارت.[13][12]
- چاپ‌ها: دیوان با تصحیح ضیاءالدین سجادی مرجع مورد استناد ایرانیکا است؛ سال چاپ در منابع ناهمخوان است (۱۹۵۹/۱۹۶۰/۱۹۶۷ در گزیده‌های مختلف) و باید در کتاب‌شناسی بازبینی شود.[3]
زندگی‌نامهٔ کامل، اختلاف منابع و فهرست منابع ‹
پرسش‌های رایج دربارهٔ خاقانی
خاقانی کیست و کی زندگی کرد؟
چرا «خاقانی» نامیده شد و «حقایقی» چه بود؟
آیا ابوالعلاء گنجوی استاد او بود؟
خاقانی چرا زندانی شد؟
«تحفةالعراقین» چیست؟
«ایوان مدائن» دربارهٔ چیست؟
دیوان اشعار خاقانی
۱٬۳۶۴ مورد در ۷ بخش در این آرشیو منتشر شده است.
ای آتشِ سودایِ تو خون کرده جگرهابر باد شده، در سرِ سودایِ تو، سرهاغزل شمارهٔ ۱، خواندن کامل
از کجا شروع کنم؟
چند ورودی واقعی به آرشیو؛ هر کدام به نخستین صفحهٔ مسیر می‌رسد.
آغاز دیوان اشعار
از «غزل شمارهٔ ۱» شروع کنید؛ دیوان اشعار ۱٬۳۶۴ مورد دارد.
مرور فهرست دیوان اشعار
۷ بخش با شمار هر بخش؛ از هر بخش می‌توان وارد شد.
آغاز آثار
ابتدای هر اثر خاقانی، با پیوند به متن کامل.
- دیوان اشعارای آتشِ سودایِ تو خون کرده جگرهابر باد شده، در سرِ سودایِ تو، سرهاغزل شمارهٔ ۱خواندن کامل ‹
در آثار خاقانی بگردید
یک بیت، مطلع یا شمارهٔ شعر را بنویسید؛ نتیجه‌ها فقط از آثار خاقانی می‌آید.
قالب‌های شعری خاقانی
- غزل۴۰۲
- قطعه۳۵۹
- رباعی۳۵۱
- قصیده۲۳۰
- سایر قالب‌ها۱۶
- مثنوی۶
شاعران هم‌قالب در این آرشیو
آنچه در این آرشیو از قالب‌های خاقانی دارد، نزد این شاعران هم هست؛ پیوند هر مورد به صفحهٔ همان شاعر می‌رود.
خاقانی در یک نگاه
- حدود ۵۲۰ ه‌ق (حدود ۱۱۲۵ میلادی)
تولد خاقانی تولد
خاقانی شروانی حدود سال ۵۲۰ هجری قمری (حدود ۱۱۲۵ میلادی) در شروان زاده شد؛ تاریخ‌های پیشنهادی میان ۱۱۰۶ و ۱۱۲۷ میلادی است.
- حدود ۵۹۵ ه‌ق (حدود ۱۱۹۰ میلادی)
درگذشت خاقانی درگذشت
درگذشت خاقانی را میان سال‌های ۵۸۲ تا ۵۹۵ هجری قمری (حدود ۱۱۸۶ تا ۱۱۹۹ میلادی) در تبریز می‌نویسند.
پرسش‌های متداول
آثار خاقانی در این آرشیو شامل چه بخش‌هایی است؟
دیوان اشعار (۱٬۳۶۴ شعر).
چه قالب‌های شعری از خاقانی در دسترس است؟
غزل (۴۰۲)، قطعه (۳۵۹)، رباعی (۳۵۱)، قصیده (۲۳۰)، سایر قالب‌ها (۱۶)، مثنوی (۶).