غزلیات

غزل شمارهٔ ۹ حافظ

شاعر
حافظ
مجموعه
غزلیات
قالب
غزل
وزن
فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)

رونق عهد شباب است دگر بُستان را

می‌رسد مژدهٔ گل بلبل خوش‌الحان را

۱

ای صبا گر به جوانان چمن باز رَسی

خدمت ما برسان سرو و گل و ریحان را

۲

گر چنین جلوه کند مغبچهٔ باده‌فروش

خاک‌روبِ درِ میخانه کنم مژگان را

۳

ای که بر مه کشی از عَنبرِ سارا چوگان

مضطرب‌حال مگردان، من سرگردان را

۴

ترسم این قوم که بر دُردکشان می‌خندند

در سر کار خرابات کنند ایمان را

۵

یار مردان خدا باش که در کشتی نوح

هست خاکی که به آبی نخرد طوفان را

۶

برو از خانهٔ گردون به در و نان مطلب

کآن سیه‌کاسه در آخر بِکُشد مهمان را

۷

هر که را خوابگه آخر مشتی خاک است

گو چه حاجت که به افلاک کشی ایوان را

۸

ماه کنعانی من! مسند مصر آنِ تو شد

وقت آن است که بدرود کنی زندان را

۹

حافظا می خور و رندی کن و خوش باش ولی

دام تزویر مکن چون دگران قرآن را

۱۰

شرح و توضیح

غزل با تصویر تازه‌شدن باغ و رسیدن مژدهٔ گل آغاز می‌شود و نسیم را پیام‌رسان عاشق به گل‌ها و جوانان چمن می‌کند. گوینده از شوق دیدار و آشفتگی خود می‌گوید و به ستایش اهل رندی و خرابات می‌رسد؛ در برابرشان، خندیدن به آنان را نشانهٔ خطرِ تزویر و از دست رفتن ایمان می‌داند. سپس با یاد کشتی نوح، بی‌اعتباری دارایی و شکوه دنیوی را پیش می‌کشد و یادآور می‌شود که سرانجام جایگاه انسان خاک است. اشاره به زندان و مسند مصر، رهایی و دگرگونی بخت را در کنار مضمون گذرایی دنیا می‌نشاند. پایان غزل دعوت به خوش‌باشی و رندی است، همراه با پرهیز از فریبکاری و ظاهر‌سازی.

واژگان دشوار

خوش‌الحان
خوش‌آواز
مغبچه
نوجوان خدمتکار میخانه
عنبرِ سارا
عنبر خالص و خوشبو
دُردکشان
شراب‌نوشانی که ته‌نشین شراب را می‌نوشند
سیه‌کاسه
بخیل و ناسپاس
خوابگه
جای خواب یا آرامگاه
مسند
جایگاه و تخت
رندی
زیرکی و آزادمنشی، همراه با پرهیز از تظاهر به زهد
تزویر
فریبکاری و دورویی
خرابات
میکده
باده
شراب؛ در شعر عرفانی نماد شور و حال معنوی است.
میخانه
جایی که می عرضه می‌شود؛ در شعر عرفانی نماد جای رهایی از ظاهرسازی است.
بلبل
پرنده‌ای خوش‌آواز که در شعر فارسی عاشق گل است.
سرو
درخت بلند و راست؛ در شعر نماد قامت معشوق است.

قافیه و ردیف

نتیجهٔ پیشنهادی

ردیف احتمالی: راقافیه: ـان۹ از ۱۰ مصرع قافیه‌دار با این الگو می‌خوانَد

«را» به واژهٔ پیش از خود چسبیده است؛ ممکن است نشانهٔ جمع یا پسوند دستوری باشد نه ردیفی جدا. تشخیص نهایی با تحلیل ادبیِ انسانی است.

  • پایان مشترک ممکن است فقط یک پسوند دستوری باشد
  • برخی مصرع‌ها از الگو پیروی نمی‌کنند

پایان مصرع‌ها

  1. رارا
  2. رسیرا
  3. باده‌فروشرا
  4. چوگانرا
  5. می‌خندندرا
  6. نوحرا
  7. مطلبرا
  8. استرا
  9. شدرا
  10. ولیرا

این نتیجه را برنامه با مقایسهٔ نوشتهٔ پایان مصرع‌ها پیشنهاد کرده است؛ وزن و تلفظ بررسی نشده و جایگزین تحلیل عروضی نیست.

فال حافظ

با نیت دل، از دیوان فال بگیرید

نیت کنید و بگذارید دیوان حافظ برای شما یک غزل بگشاید.

نیت کن و فال بگیر

دربارهٔ حافظ

۶۹۵ شعر منتشرشده در آرشیو

این شعر در مجموعهٔ غزلیات (۴۹۵ شعر) قرار دارد.