غزلیات

غزل شمارهٔ ۱ حافظ

شاعر
حافظ
مجموعه
غزلیات
قالب
غزل
وزن
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)

اَلا یا اَیُّهَا السّاقی اَدِرْ کَأساً و ناوِلْها

که عشق آسان نمود اوّل ولی افتاد مشکل‌ها

۱

به بویِ نافه‌ای کآخِر صبا زان طُرّه بُگشاید

ز تابِ جَعدِ مشکینش چه خون افتاد در دل‌ها

۲

مرا در منزلِ جانان چه امنِ عیش، چون هر دَم

جَرَس فریاد می‌دارد که بَربندید مَحمِل‌ها

۳

به مِی سجّاده رنگین کُن گَرَت پیرِ مُغان گوید

که سالِک بی‌خبر نَبْوَد ز راه و رسمِ منزل‌ها

۴

شبِ تاریک و بیمِ موج و گِردابی چنین هایل

کجا دانند حالِ ما سبک‌بارانِ ساحل‌ها؟

۵

همهْ کارم ز خودکامی به بدنامی کشید آخر

نهان کِی مانَد آن رازی کَزو سازند مَحفل‌ها؟

۶

حضوری گر همی خواهی از او غایب مشو حافظ

مَتیٰ ما تَلْقَ مَنْ تَهْویٰ دَعِ الدُّنْیا وَ اَهْمِلْها

۷

شرح و توضیح

غزل از دشواری عشق و بی‌قراری عاشق می‌گوید. شور آغازینِ دل‌دادن خیلی زود به رنج و دل‌خونی می‌انجامد؛ امید به رسیدن به محبوب نیز با آوای جرس و فرمان بستن بار سفر ناپایدار می‌شود. تصویر شب تاریک، موج و گرداب، حالِ دشوار گوینده را در برابر آسودگیِ ساحل‌نشینان می‌گذارد. در کنار این رنج، سخن پیر مغان راهی متفاوت پیش می‌نهد و بر آگاهیِ رهرو از رسم منزل‌ها تکیه می‌کند. پایان غزل بر حضور پیوسته در برابر محبوب تأکید دارد و دل‌کندن از دنیا را لازمه این حضور می‌نمایاند.

واژگان دشوار

مغان
جمع «مغ»؛ در اصل روحانیان زرتشتی، و در شعر عرفانی کنایه از پیران و مرشدان.
سالک
رهرو راه عرفان؛ کسی که در مسیر شناخت حق پیش می‌رود.

قافیه و ردیف

نتیجهٔ پیشنهادی

ردیف احتمالی: هاقافیه: ـل۶ از ۷ مصرع قافیه‌دار با این الگو می‌خوانَد

«ها» به واژهٔ پیش از خود چسبیده است؛ ممکن است نشانهٔ جمع یا پسوند دستوری باشد نه ردیفی جدا. تشخیص نهایی با تحلیل ادبیِ انسانی است.

  • پایانِ مشترک فقط یک حرف است
  • ردیف با نیم‌فاصله به واژه چسبیده است؛ ممکن است جزئی از خود واژه باشد
  • برخی مصرع‌ها از الگو پیروی نمی‌کنند
  • مصرع نخست مطلع در الگو نمی‌گنجد

پایان مصرع‌ها

  1. ناولهامشکل‌ها
  2. بگشایددل‌ها
  3. دممحمل‌ها
  4. گویدمنزل‌ها
  5. هایلساحل‌ها
  6. آخرمحفل‌ها
  7. حافظاهملها

این نتیجه را برنامه با مقایسهٔ نوشتهٔ پایان مصرع‌ها پیشنهاد کرده است؛ وزن و تلفظ بررسی نشده و جایگزین تحلیل عروضی نیست.

فال حافظ

با نیت دل، از دیوان فال بگیرید

نیت کنید و بگذارید دیوان حافظ برای شما یک غزل بگشاید.

نیت کن و فال بگیر

دربارهٔ حافظ

۶۹۵ شعر منتشرشده در آرشیو

این شعر در مجموعهٔ غزلیات (۴۹۵ شعر) قرار دارد.