قطعات

شمارهٔ ۱۲ - در حسب حال خود خاقانی

شاعر
خاقانی
مجموعه
قطعات
قالب
قطعه
وزن
فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

من که خاقانیَم آزاددلم

که خرد قائدِ رای است مرا

۱

بیش جان را نکنم زنگ‌زده

کاینه عیب‌نمای است مرا

۲

هم فراغ است کز آئینهٔ جان

صیقلِ زنگ‌زدای است مرا

۳

نکُنم مدح‌سُرایی به دروغ

که زبان صدق‌سُرای است مرا

۴

همه حس در تنِ من سلطان است

جز مشامی که گدای است مرا

۵

به توکّل زیَم اکنون به کسب

که رضا صبرفزای است مرا

۶

نانِ دونان نخورم بیش که دین

توشهٔ هر دو سَرای است مرا

۷

من تیَمُّم به سرِ خاکِ نجس

کی کنم؟ کآب خدای است مرا

۸

نورپروردهٔ کشف است دلم

که یقین پرده‌گشای است مرا

۹

ننگ دارم که شوَم کرکس‌طبع

کز خرد نام همای است مرا

۱۰

بختم انگشت‌کژ است آوخ از آنک

هنر انگشت‌نمای است مرا

۱۱

پاک بودم دمِ دنیا نزدم

کو جُنُب بود نشایست مرا

۱۲

آنچه بایست ندادند به من

وانچه دادند نبایست مرا

۱۳

قافیه و ردیف

نتیجهٔ پیشنهادی

ردیف احتمالی: است مراقافیه: ـای۱۱ از ۱۳ مصرع قافیه‌دار با این الگو می‌خوانَد

«است مرا» به واژهٔ پیش از خود چسبیده است؛ ممکن است نشانهٔ جمع یا پسوند دستوری باشد نه ردیفی جدا. تشخیص نهایی با تحلیل ادبیِ انسانی است.

  • پایان مشترک ممکن است فقط یک پسوند دستوری باشد
  • برخی مصرع‌ها از الگو پیروی نمی‌کنند
  • مصرع نخست مطلع در الگو نمی‌گنجد

پایان مصرع‌ها

  1. آزاددلممرا
  2. زنگ‌زدهمرا
  3. جانمرا
  4. دروغمرا
  5. استمرا
  6. کسبمرا
  7. دینمرا
  8. نجسمرا
  9. دلممرا
  10. کرکس‌طبعمرا
  11. آنکمرا
  12. نزدممرا
  13. منمرا

این نتیجه را برنامه با مقایسهٔ نوشتهٔ پایان مصرع‌ها پیشنهاد کرده است؛ وزن و تلفظ بررسی نشده و جایگزین تحلیل عروضی نیست.

دربارهٔ خاقانی

۱٬۳۶۴ شعر منتشرشده در آرشیو

این شعر در مجموعهٔ قطعات (۳۶۲ شعر) قرار دارد.