قالب شعری

غزل

قالبی کوتاه از شعر فارسی با مصراع‌های هم‌قافیهٔ بیت اول و پایان هر بیت بر همان قافیه؛ معمولاً میان ۵ تا ۱۵ بیت و با مضمون عاشقانه یا عرفانی.

غزل یکی از پرکاربردترین قالب‌های شعر فارسی است. بیت نخست آن (مطلع) دو مصراع هم‌قافیه دارد و در بیت‌های بعد، مصراع دوم هر بیت با همان قافیه به پایان می‌رسد.

شاعرانی مانند سعدی، مولانا و حافظ غزل را به اوج رساندند. موضوع آن در گذر زمان از عشق زمینی تا عشق عرفانی گسترده شد، و بیت پایانی آن (مقطع) معمولاً نام یا تخلص شاعر را دارد.

نمونه در شعر

اَلا یا اَیُّهَا السّاقی اَدِرْ کَأساً و ناوِلْها که عشق آسان نمود اوّل ولی افتاد مشکل‌ها
غزل شمارهٔ ۱ حافظ شیرازی — مطلع غزلی مشهور از حافظ؛ بیت اول غزل (مطلع) هر دو مصراع هم‌قافیه دارد.

منابع

  • مرجع مطالعه و تطبیق: سیروس شمیسا، «سبک‌شناسی شعر» و «انواع ادبی»
  • مرجع مطالعه و تطبیق: ذبیح‌الله صفا، «تاریخ ادبیات در ایران»

مدخل‌های مرتبط

آخرین بازبینی: ۲۵ مهر ۱۴۰۵