قطعات

شمارهٔ ۲۸ - در مدح جمال الانام حسام الدین خاقانی

شاعر
خاقانی
مجموعه
قطعات
قالب
قطعه
وزن
مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)

دوش آن زمان که چشمهٔ زراب آسمان

سیماب‌وار زین سوی چاه زمین گریخت

۱

مه را گرفته دیدم گفتم ز تیغ میر

جرم فلک پس سپر آهنین گریخت

۲

لرزان ستارگان ز حسام حسام دین

چون سگ گزیده‌ای که ز ماء معین گریخت

۳

سیمرغ دولت از فزع دیو گوهران

در گوهر حسام سلیمان نگین گریخت

۴

حرزی است کز قلادهٔ اهریمن خبیث

بگسست و در حمایل روح المین گریخت

۵

ترسان عروس ملک چو دخت فراسیاب

در ظل پهلوان تهمتن مکین گریخت

۶

طفلی است ماهروی که از مار حمیری

در ماه رایت پسر آبتین گریخت

۷

شمشیر دین نگر که ز شمشیری اهرمن

همچون سروش مرگ ز صور پسین گریخت

۸

خاقانی از تحکم شمشیر حادثات

اندر پناه همت شمشیر دین گریخت

۹

پندار موری از فزع نیش سگ مگش

اندر مشبک مگس انگبین گریخت

۱۰

یا عنکبوت غار ز آسیب پای پیل

اندر حریم کعبهٔ پیل آفرین گریخت

۱۱

چون رنجه شد بپرسش من رنج شد ز تن

گفتی که جم درآمد و دیو لعین گریخت

۱۲

از من گریخت حادثه ز اقبال او چنانک

علت ز باد عیسی گردون نشین گریخت

۱۳

قافیه و ردیف

نتیجهٔ پیشنهادی

ردیف احتمالی: گریختقافیه: ـین۱۳ از ۱۳ مصرع قافیه‌دار با این الگو می‌خوانَد

«گریخت» به واژهٔ پیش از خود چسبیده است؛ ممکن است نشانهٔ جمع یا پسوند دستوری باشد نه ردیفی جدا. تشخیص نهایی با تحلیل ادبیِ انسانی است.

  • پایان مشترک ممکن است فقط یک پسوند دستوری باشد
  • مصرع نخست مطلع در الگو نمی‌گنجد

پایان مصرع‌ها

  1. آسمانگریخت
  2. میرگریخت
  3. دینگریخت
  4. گوهرانگریخت
  5. خبیثگریخت
  6. فراسیابگریخت
  7. حمیریگریخت
  8. اهرمنگریخت
  9. حادثاتگریخت
  10. مگشگریخت
  11. پیلگریخت
  12. تنگریخت
  13. چنانکگریخت

این نتیجه را برنامه با مقایسهٔ نوشتهٔ پایان مصرع‌ها پیشنهاد کرده است؛ وزن و تلفظ بررسی نشده و جایگزین تحلیل عروضی نیست.

دربارهٔ خاقانی

۱٬۳۶۴ شعر منتشرشده در آرشیو

این شعر در مجموعهٔ قطعات (۳۶۲ شعر) قرار دارد.