مثنویات، تمثیلات و مقطعات

شمارهٔ ۶۶ - ذره پروین اعتصامی

قالب
قطعه
وزن
مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)

شنیده‌اید که روزی بچشمهٔ خورشید

برفت ذره بشوقی فزون بمهمانی

۱

نرفته نیمرهی، باد سرنگونش کرد

سبک قدم نشده، دید بس گرانجانی

۲

گهی، رونده سحابی گرفت چهرهٔ مهر

گهی، هوا چو یم عشق گشت طوفانی

۳

هزار قطرهٔ باران چکید بر رویش

جفا کشید بس، از رعد و برق نیسانی

۴

هزار گونه بلندی، هزار پستی دید

که تا رسید به آن بزمگاه نورانی

۵

نمود دیر زمانی به آفتاب نگاه

ملول گشت سرانجام زان هوسرانی

۶

سپهر دید و بلندی و پرتو و پاکی

بدوخت دیدهٔ خودبین، ز فرط حیرانی

۷

سئوال کرد ز خورشید کاین چه روشنی است

در این فضا، که ترا میکند نگهبانی

۸

بذره گفت فروزنده مهر، کاین رمزیست

برون ز عالم تدبیر و فکر امکانی

۹

بتخت و تاج سلیمان، چکار مورچه را

بس است ایمنی کشور سلیمانی

۱۰

من از گذشتن ابری ضعیف، تیره شوم

تو از وزیدن بادی، ز کار درمانی

۱۱

نه مقصد است، که گردد عیان ز نیمهٔ راه

نه مشکل است، که آسان شود بسانی

۱۲

هزار سال اگر علم و حکمت آموزی

هزار قرن اگر درس معرفت خوانی

۱۳

بپوئی ار همهٔ راههای تیره و تار

بدانی ار همهٔ رازهای پنهانی

۱۴

اگر بعقل و هنر، همسر فلاطونی

وگر بدانش و فضل، اوستاد لقمانی

۱۵

بسمان حقیقت، بهیچ پر نپری

به خلوت احدیت، رسید نتوانی

۱۶

در آنزمان که رسی عاقبت بحد کمال

چو نیک در نگری در کمال نقصانی

۱۷

گشود گوهری عقل گرچه بس کانها

نیافت هیچگه این پاک گوهر کانی

۱۸

ده جهان اگر ایدوست دهخدای نداشت

که مینمود تحمل به رنج دهقانی

۱۹

بلند خیز مشو، زانکه حاصلی نبری

بخز فتادن و درماندن و پشیمانی

۲۰

بکوی شوق، گذاری نمیکنی، پروین

چو ذره نیز ره و رسم را نمیدانی

۲۱

قافیه و ردیف

نتیجهٔ پیشنهادی

قافیه: ـانی۲۱ از ۲۱ مصرع قافیه‌دار با این الگو می‌خوانَد

  • مصرع نخست مطلع در الگو نمی‌گنجد

پایان مصرع‌ها

  1. خورشیدبمهمانی
  2. کردگرانجانی
  3. مهرطوفانی
  4. رویشنیسانی
  5. دیدنورانی
  6. نگاههوسرانی
  7. پاکیحیرانی
  8. استنگهبانی
  9. رمزیستامکانی
  10. راسلیمانی
  11. شومدرمانی
  12. راهبسانی
  13. آموزیخوانی
  14. تارپنهانی

این نتیجه را برنامه با مقایسهٔ نوشتهٔ پایان مصرع‌ها پیشنهاد کرده است؛ وزن و تلفظ بررسی نشده و جایگزین تحلیل عروضی نیست.

دربارهٔ پروین اعتصامی

۲۲۳ شعر منتشرشده در آرشیو

این شعر در مجموعهٔ مثنویات، تمثیلات و مقطعات (۱۸۱ شعر) قرار دارد.